Urlopy związane z rodzicielstwem do k. 2015r.

Zasady udzielania urlopów związanych z rodzicielstwem regulują przepisy działu VIII Kodeksu pracy (art. 176-1891), z którymi mogą się Państwo tutaj zapoznać:  dział VIII Kodeksu pracy

Po tegorocznych zmianach przepisów, długość urlopów płatnych związanych z rodzicielstwem może wynosić:

  • w przypadku urodzenia 1 dziecka - 52 tygodnie,
  • w przypadku urodzenia większej liczby dzieci - od 65 do 71 tygodni.

Urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego i urlopu ojcowskiego udziela się w pełnych tygodniach.

Część urlopu macierzyńskiego (min. 14 tygodni po porodzie) może wykorzystać tylko mama dziecka, pozostałą część może wykorzystać również ojciec. Dodatkowy urlop macierzyński, urlop rodzicielski, urlop wychowawczy - przysługuje obydwojgu rodzicom. Ojciec dziecka ma równiez prawo do urlopu ojcowskiego.

 

Urlop macierzyński

Wymiar urlopu macierzyńskiego wynosi:

  • 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
  • 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
  • 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
  • 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
  • 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu. Po porodzie wykorzystuje pozostałą część przysługującego urlopu. Jeżeli pracownica nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed planowaną datą porodu, to pierwszym dniem urlopu jest dzień porodu. Tydzień urlopu odpowiada 7 dniom kalendarzowym.

Pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego (od dnia porodu) przysługuje wyłącznie matce. Po wykorzystaniu tego okresu, matka ma prawo zrezygnować z pozostałej części urlopu. W takim przypadku, na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, udziela się pozostałej części urlopu macierzyńsiego temu pracownikowi. Pracownica zgłasza pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego najpóźniej 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Do wniosku musi być załączone zaświadczenie pracodawcy zatrudniającego pracownika-ojca potwierdzające termin rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego przez pracownika, przypadający bezpośrednio po terminie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez pracownicę.

Wzory wniosków:

  

Dodatkowy urlop macierzyński

Bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego pracownik ma prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

1)            do 6 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,

2)            do 8 tygodni - w przypadku urodzenia większej liczby dzieci.

Dodatkowy urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo albo w dwóch częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej - w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, na pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Tydzień urlopu odpowiada 7 dniom kalendarzowym.

We wniosku określa się termin zakończenia urlopu macierzyńskiego, a w przypadku gdy wniosek dotyczy drugiej części dodatkowego urlopu macierzyńskiego - termin zakończenia pierwszej części tego urlopu oraz okres dotychczas wykorzystanego urlopu.

Pracownik może łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy. W takiej sytuacji podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy, w którym pracownik wskazuje wymiar czasu pracy oraz okres, przez który zamierza łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy. Pracodawca uwzględnia wniosek pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika na piśmie.

Wzór wniosku:

 

Urlop rodzicielski

Bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze, pracownik ma prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 26 tygodni - niezależnie od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie.

Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w trzech częściach, z których żadna nie może być krótsza niż 8 tygodni, przypadających bezpośrednio jedna po drugiej - w wymiarze wielokrotności tygodnia. Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu nie może przekraczać wymiaru 26 tygodni.

Urlopu rodzicielskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

We wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego określa się termin zakończenia dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a w przypadku gdy wniosek dotyczy kolejnej części urlopu rodzicielskiego - termin zakończenia poprzedniej części tego urlopu oraz okres dotychczas wykorzystanego urlopu. Pracownik składający wniosek dołącza do wniosku pisemne oświadczenie o braku zamiaru korzystania z urlopu przez okres wskazany we wniosku przez drugiego z rodziców dziecka albo o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza korzystać z tego urlopu w okresie objętym wnioskiem.

Wzór wniosku:

 

Sposób wykorzystania urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego 

Pracownica może skorzystać z przysługujących jej urlopów związanych z rodzicielstwem na dwa sposoby:

1. Może wystąpić o udzielenie urlopu macierzyńskiego, następnie wystąpić o udzielenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego (termin: 14 dni przed rozpoczęciem tego urlopu), a następnie wystąpić o udzielenie urlopu rodzicielskiego (termin: 14 dni przed rozpoczęciem tego urlopu). Pracodawca jest obowiązany uwzględnić te wnioski. W takiej sytuacji otrzyma zasiłek płatny przez ZUS w wysokości 100% wynagrodzenia za czas urlopu macierzyńskiego oraz dodatkowego urlopu macierzyńskiego, natomiast za okres urlopu rodzicielskiego zasiłek w wysokości 60% wynagrodzenia. Wzory wniosków, które w takiej sytuacji mają zastosowanie, znajdują się powyżej.  

2. Pracownica, nie później niż 14 dni po porodzie, może jednorazowo złożyć pisemny wniosek o udzielenie jej bezpośrednio po urlopie macierzyńskim: dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze (6 lub 8 tygodni) i bezpośrednio po nim - urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (26 tygodni). Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy. W takiej sytuacji ZUS będzie wypłacał jej zasiłek w wysokości 80% wynagrodzenia za cały okres korzystania z tych urlopów. W przypadku złożenia wniosku po upływie 14 dni po porodzie, ten przepis nie może zostać zastosowany.   

Wzór wniosku:

W trakcie wykorzystywania urlopu, pracownica może zrezygnować z korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego w całości lub w części i powrócić do pracy. W tym celu składa pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy. ZUS przeliczy dotychczas wypłacone świadczenia i ustali ich wysokość ponownie, kierując się zasadami opisanymi w pkt. 1.

W takiej sytuacji, pracownik-ojciec wychowujący dziecko może złożyć pisemny wniosek o udzielenie mu dodatkowego urlopu macierzyńskiego w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo z części takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko.

Pracownica może również zrezygnować z wykorzystania całości lub części urlopu rodzicielskiego i powrócić do pracy. W tym celu składa pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z korzystania z urlopu rodzicielskiego w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy. W takiej sytuacji, pracownik-ojciec wychowujący dziecko może złożyć pisemny wniosek o udzielenie mu urlopu rodzicielskiego w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu rodzicielskiego albo z części takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko.

Wzory wniosków:

 

Jeśli pracownik-ojciec zdecyduje w trakcie wykorzystywania dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego (udzielonego w wyżej opisanej sytuacji) o rezygnacji z części urlopu, to składa pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z urlopu  w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. W takim przypadku, pozostałą część dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego może wykorzystać pracownica, składając pisemny wniosek o udzielenie pozostałej części urlopu w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu albo z części takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić ten wniosek.

Wzór wniosku:

W przypadku gdy pracownica oraz pracownik-ojciec wychowujący dziecko dzielą między siebie dodatkowy urlop macierzyński albo urlop rodzicielski zgodnie z wyżej opisanymi zasadami, nadal obowiązują reguły:

dodatkowy urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo albo w dwóch częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej - w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności,

urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w trzech częściach, z których żadna nie może być krótsza niż 8 tygodni, przypadających bezpośrednio jedna po drugiej - w wymiarze wielokrotności tygodnia.

 

Urlop ojcowski

Pracownik - ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż:

  1. do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia, albo
  2. do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

Wzór wniosku:

 
Urlopy związane z rodzicielstwem dla pracowników, którzy przyjęli dziecko na wychowanie
 Zasady korzystania z urlopów związanych z rodzicielstwem dla osób, które przyjęły dziecko na wychowanie (np. urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego i in.) określa  dział VIII Kodeksu pracy, w szczególności przepisy art. 1824-184 tego działu.
 
Urlop wychowawczy
Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy.
Jeżeli z powodu stanu zdrowia, potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, pracownik posiadający wyżej wym. okres zatrudnienia, bez względu na to, czy korzystał z urlopu wychowawczego przewidzianego w wyżej wym. przepisie, może skorzystać z przedłużonego urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Maksymalny okres tego urlopu wynosi dodatkowo 36 miesięcy.
Każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego z łącznego wymiaru urlopu 36 miesięcy i z dodatkowego wymiaru 36 miesięcy (w przypadku niepełnosprawności dziecka). Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka. Zatem jedno z rodziców (opiekunów) może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy urlopu i drugie z rodziców (opiekunów) 1 miesiąc.
Rodzic ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy tylko wtedy, gdy:

1)     drugi rodzic dziecka nie żyje,

2)     drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska,

3)     drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu.

Rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nieprzekraczający 4 miesięcy.
Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika.
Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 5 częściach.
W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
 W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.
Przepis ten stosuje się także w razie stwierdzenia przez pracodawcę, że z urlopu wychowawczego korzystają w tym samym czasie oboje rodzice lub opiekunowie dziecka, jeśli wyczerpali już 3 miesięczny okres wspólnego korzystania z urlopu wychowawczego.

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:

1)        w każdym czasie - za zgodą pracodawcy,

2)        po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy - najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.

Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Wniosek, składa się na dwa tygodnie przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od dnia złożenia wniosku.

Korzystanie z urlopu wychowawczego nie powoduje obniżenia wymiaru przysługujacego pracownikowi urlopu wypoczynkowego jeżeli w danym roku kalendarzowym pracownik korzysta z urlopu wychowawczego a następnie w tym samym roku z niego powraca.

Ponadto, na czas korzystania z urlopu wychowawczego nie biegnie (lub ulega zawieszeniu) przedawnienie prawa do urlopu wypoczynkowego.

Szczegółowe zasady udzielania urlopu wychowawczego określa:

Ustawa Kodeks pracy - Dział VIII, art. 186-1868

Ustawa z dnia 26 lipca 2013r. o zmianie ustawy Kodeks pracy

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 września 2013r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego

 Wzory wniosków:

 

 

 

Ochrona zatrudnienia pracownika korzystającego z urlopu wychowawczego

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

 

Zasiłki związane z macierzyństwem

Za czas urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński.

Wysokość otrzymywanego zasiłku macierzyńskiego zależy od decyzji pracownika w sprawie sposobu uzyskiwania urlopów związanych z urodzeniem się dziecka.
Nowe przepisy przewidują dwa rozwiązania:

1. W przypadku złożenia, nie później niż 14 dni po porodzie, wniosku do pracodawcy o udzielenie bezpośrednio po podstawowym urlopie macierzyńskim, dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze, a bezpośrednio po nim - urlopu rodzicielskiego, również w pełnym wymiarze (łącznie 52 tygodnie), wtedy przez cały ten okres zasiłek będzie wynosił 80 %.
2. W przypadku gdy pracownica nie złoży takiego wniosku w wyżej wym. terminie, wysokość zasiłku będzie wynosić
100 % za okres podstawowego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz 60 % za okres urlopu rodzicielskiego.

 

Tutaj mogą Państwo znaleźć informacje ZUS dotyczące wypłaty zasiłków związanych z macierzyństwem.

 

Praca w okresie urlopów związanych z rodzicielstwem

Obowiązujące przepisy art. 1821 par. 5 Kodeksu pracy dopuszczają wprost i bez dodatkowych ograniczeń wykonywanie pracy w okresie dodatkowego urlopu macierzyńskiego na rzecz pracodawcy udzielającego tego urlopu. Wymiar czasu pracy nie może przekraczać połowy etatu. W takim przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy.

Takie samo unormowanie dotyczy urlopu rodzicielskiego, który może być udzielony w wymiarze do 26 tygodni, po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego (art. 1821a par. 6 Kodeksu pracy).

W trakcie urlopu wychowawczego możliwe jest wykonywanie pracy zarobkowej u dotychczasowego lub innego pracodawcy, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (art. 186 2 par. 1 Kodeksu pracy).

W odniesieniu do podstawowego urlopu macierzyńskiego, o którym mowa w art. 180 par. 1 Kodeksu pracy, nie ma żadnych unormowań dotyczących zatrudnienia w czasie korzystania z tego urlopu. W piśmiennictwie spotykane jest stanowisko, że gdyby ustawodawca chciał wprowadzić możliwość zatrudnienia również w okresie podstawowego urlopu macierzyńskiego, to dałby temu wyraz w stosownym przepisie, tak jak to uczynił przy dodatkowym urlopie macierzyńskim i urlopie rodzicielskim. Niemniej, z formalnego punktu widzenia, obowiązujące przepisy nie zawierają zakazu podejmowania pracy w czasie korzystania z podstawowego urlopu macierzyńskiego. Nie sankcjonują także świadczenia pracy w czasie tego urlopu utratą prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Ze względu na treść przepisu art. 285 pkt. 5 Kodeksu pracy zakazującego pracodawcy naruszania przepisów o uprawnieniach związanych z rodziciestwem należy przyjąć, że zatrudnienie własnego pracownika korzystającego z urlopu macierzyńskiego powinno mieć charakter wyjątkowy, incydentalny i powinno być uzasadnione obiektywnymi przyczynami leżącymi po obu stronach.

(Oprac. na podstawie opinii Biura Prawnego WUM z dnia 28.08.2013r.)